İlave Tediye Alacağı ve İşe İade Davası: Şartlar ve Süreç

İlave tediyenin özellikleri

• Kanundan doğar. Toplu iş sözleşmesi ya da işveren takdirine bağlı değildir. Kapsamdaki her işçiye ödenmesi zorunludur.
• Yılda elli iki gün. Kanunun 1. maddesi uyarınca yirmi altı günlük, 3. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla yirmi altı günlük daha olmak üzere toplam elli iki günlük ücret ödenir.
• Dört taksit. Uygulamada on üçer günlük dört taksit halinde ödenir. Ödeme tarihleri her yıl Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.
• Çıplak ücret. Hesaba yalnızca temel ücret girer. Prim, ikramiye, fazla mesai ve sosyal yardımlar dahil değildir.
• Ücret niteliğindedir. İşçilik alacağı olarak dava edilebilir.

Kapsamdaki işverenler

• Genel ve katma bütçeli daireler. Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar buna dahildir.
• İl özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı işletmeler.
• İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları.
• Sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan kurum ve kuruluşlar.
• Bu kurumların iştirakleri ve bağlı ortaklıkları.

Hesaplama adımları

1. Günlük çıplak ücretin bulunması. Aylık brüt temel ücret otuza bölünür.
2. Yıllık tutarın bulunması. Günlük ücret elli iki ile çarpılır.
3. Kıstelyevm hesabı. İşçi yılın tamamında çalışmamışsa, çalıştığı gün sayısı oranında tutar hesaplanır.
4. Çalışılmayan günlerin düşülmesi. Ücretsiz izin, uzun süreli rapor ve devamsızlık günleri düşülür.
5. Çalışılmış sayılan günlerin eklenmesi. Hafta tatili, genel tatil ve yıllık izin günleri çalışılmış kabul edilir ve düşülmez.

İş güvencesinden yararlanma şartları

• Otuz ve üzeri işçi. İşverenin aynı iş kolundaki tüm işyerlerinde toplam otuz ve daha fazla işçi çalıştırması gerekir.
• Altı ay kıdem. İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır. Yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz.
• Belirsiz süreli sözleşme. Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi işe iade davası açamaz.
• İşveren vekili olmamak. İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işçi alma ve çıkarma yetkisi olan işyeri müdürleri kapsam dışındadır.

İşe iade davası açılabilecek haller

• Sebep gösterilmeden fesih. Fesih bildiriminde neden belirtilmemişse fesih geçersizdir.
• Yazılı bildirim yapılmaması. Fesih yazılı yapılmak zorundadır. Sözlü fesih geçersizdir.
• Savunma alınmaması. Davranış ya da verimle ilgili nedenlerde işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz.
• Gösterilen nedenin gerçek olmaması. Performans düşüklüğü iddia edilip ispatlanamaması.
• Feshin son çare olması ilkesine aykırılık. İşletmesel nedenle fesihte işçinin başka bölümde değerlendirilmesi mümkünken çıkarılması.
• Yasak nedenlere dayalı fesih. Sendika üyeliği, şikayet, dava açma, hamilelik, doğum izni ve ayrımcılık gibi nedenler geçerli sebep sayılmaz.

Sürecin adımları

1. Fesih bildirimi. İşveren feshi yazılı ve gerekçeli olarak bildirir.
2. Arabulucuya başvuru. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Bu süre hak düşürücüdür.
3. Arabuluculuk görüşmesi. Anlaşma sağlanırsa işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı tutanakta belirlenir.
4. Dava açılması. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
5. Yargılama. Dava seri yargılama usulüne tabidir. İstinaf kararı kesindir, temyiz yolu kapalıdır.
6. Kesinleşme sonrası başvuru. İşçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işverene işe başlatılması için başvurur.
7. İşverenin kararı. İşveren bir ay içinde işçiyi işe başlatır ya da tazminat öder.

Dava kazanılırsa doğan haklar

• Boşta geçen süre ücreti. Fesih tarihinden kararın kesinleşmesine kadar geçen sürenin en çok dört aylık ücreti ve diğer hakları. İşçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir.
• İşe başlatmama tazminatı. İşveren işçiyi işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder. Tutar işçinin kıdemine göre belirlenir.
• Kıdem ve ihbar tazminatı farkı. İşe başlatılmayan işçinin kıdem ve ihbar tazminatı, dört aylık boşta geçen süre eklenerek yeniden hesaplanır.
• Diğer haklar. Boşta geçen dört aya ait ikramiye, yakacak yardımı ve kamu işçisinde ilave tediye gibi haklar da ödenir.

İki hak arasındaki bağ

• Boşta geçen süre. Dava kazanılırsa en çok dört aylık boşta geçen süre çalışılmış sayılır. Bu dönem için ilave tediye de hesaplanır.
• İşe başlatılan işçi. Kıdemi kesintisiz devam eder. İlave tediye tam yıl üzerinden ödenir.
• İşe başlatılmayan işçi. Boşta geçen dört ay için ilave tediye, diğer haklarla birlikte istenir.
• Ayrı dava. Boşta geçen süre ücreti ve ilave tediye, işe iade kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir alacak davasıyla istenir. Arabuluculuk bu dava için de zorunludur.

Usul kuralları

• İlave tediye zamanaşımı. Beş yıldır. Her taksit için süre o taksitin ödeme tarihinden başlar.
• İşe iade süreleri. Arabulucuya başvuru için bir ay, dava için iki hafta, kesinleşme sonrası işverene başvuru için on iş günü. Bu süreler hak düşürücüdür.
• Boşta geçen süre ücreti zamanaşımı. İşe iade kararının kesinleşmesinden itibaren beş yıldır.
• Arabuluculuk. Hem işe iade hem ilave tediye davasında dava şartıdır.
• Görevli mahkeme. İş mahkemesi.
• Faiz. İlave tediye alacağına yasal faiz işler.

Görüşmeye gelirken yanınızda bulunsun

• Fesih bildirimi ve tebliğ tarihi.
• SGK hizmet dökümü.
• Son bir yıla ait bordrolar ve banka hesap dökümü.
• İş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi.
• Kamu işçisi için ilave tediye ödemelerini gösteren bordro kalemleri.
• Varsa savunma istem yazısı ve uyarı belgeleri.