İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin alacakları gündeme gelir. Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bazı başvurular kısa sürelere bağlıdır. İş kazası ve meslek hastalığında ise SGK hakları ile işverenden istenecek tazminat ayrıca değerlendirilir.
Kırıkkale avukat kadrosuyla Kuzucu Hukuk Bürosu; işçilik alacakları, işe iade ve iş kazası tazminatı taleplerinde işçi ve işverenlere, arabuluculuk aşamasından itibaren hukuki destek vermektedir.
İş sözleşmesinin sona ermesiyle işçinin talep edebileceği alacaklar, sözleşmenin kim tarafından ve hangi sebeple feshedildiğine göre değişir.
| Alacak | Dayanak | Not |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 1475 s.K. m.14 | En az bir yıl çalışma ve kanunda sayılan fesih hâllerinden biri aranır; her tam yıl için 30 günlük brüt ücret. |
| İhbar tazminatı | 4857 s.K. m.17 | Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte; kıdeme göre iki ile sekiz hafta arası ücret. |
| Fazla çalışma ücreti | 4857 s.K. m.41 | Haftalık 45 saati aşan çalışma, saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. |
| Yıllık izin ücreti | 4857 s.K. m.59 | Kullanılmayan izinlerin ücreti, sözleşme sona erdiğinde ödenir. |
Kıdem tazminatının hesabında son brüt ücretin yanında yol, yemek ve düzenli ödenen ikramiye gibi yan haklar da dikkate alınır.
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (7036 s.K. m.3).
İstisna: İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesi, geçerli bir sebep gösterilmeden feshedilemez (4857 s.K. m.18).
İşverence işe başlatılmayan işçiye, en az dört en çok sekiz aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı ile dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.
İşçilik alacaklarında çalışma süresi, ücret ve fazla çalışma çoğu zaman tanık ve belgelerle birlikte ispatlanır. Başlıca deliller şunlardır:
İmzalı bordroda fazla çalışma tahakkuku bulunuyorsa, daha fazla çalışıldığının yazılı delille ispatı gerekebilir. Bu nedenle bordrolara itiraz kaydı düşülüp düşülmediği önem taşır.
Kırıkkale'de savunma sanayii, rafineri, organize sanayi bölgesi işletmeleri, inşaat ve tarım işlerinde çalışanlar iş kazası riskiyle sık karşılaşır. İş kazası; kazalı işçi için SGK'dan alınacak ödenek ve gelirleri, işverenden istenebilecek maddi ve manevi tazminatı, işveren için ise SGK rücu davası ve ceza soruşturmasını birlikte gündeme getirir.
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre aşağıdaki hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır:
Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleri meslek hastalığıdır (5510 s.K. m.14). Toz, gürültü, kimyasal madde ve ağır yük kaldırma gibi etkenlerle uzun sürede ortaya çıkan rahatsızlıklar bu kapsamdadır; hastalığın meslekten kaynaklandığı SGK sağlık kurulu kararıyla tespit edilir.
Bildirim süresi: İşveren, iş kazasını kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise kazadan sonraki en geç üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 s.K. m.13; 6331 s.K. m.14). Meslek hastalığı, öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde bildirilir.
İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri eksiksiz bulundurmakla yükümlüdür (TBK m.417; 6331 s.K. m.4). Bu yükümlülüğe aykırılık sonucu meydana gelen kazada işçinin zararı, SGK'nın sağladığı haklardan ayrı olarak işverenden talep edilebilir.
| Talep | Kim isteyebilir | Açıklama |
|---|---|---|
| Maddi tazminat | Kazalı işçi | Meslekte kazanma gücü kaybı oranına göre aktüerya hesabıyla belirlenen kazanç kaybı, tedavi giderleri ve ekonomik geleceğin sarsılması (TBK m.54). |
| Destekten yoksun kalma tazminatı | Ölen işçinin desteğinden yoksun kalanlar | Eş, çocuklar ve işçinin bakmakta olduğu kişiler talep edebilir (TBK m.53). |
| Manevi tazminat | Kazalı işçi; ağır bedensel zarar veya ölümde yakınları | Zararın ağırlığı, tarafların kusur oranı ve ekonomik durumu dikkate alınır (TBK m.56). |
| Cenaze ve tedavi giderleri | Gideri karşılayan kişiler | Belgelenen cenaze, tedavi ve bakım giderleri istenebilir (TBK m.53, m.54). |
Mahkeme, kazanın oluşumunda işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını iş güvenliği alanında uzman bilirkişilere tespit ettirir; tazminat ise aktüerya bilirkişisi tarafından hesaplanır. İşçinin kendi kusuru tazminatı ortadan kaldırmaz, ancak kusuru oranında indirim yapılır (TBK m.52). SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, hesaplanan maddi tazminattan düşülür.
Kuzucu Hukuk Bürosu, Kırıkkale'de iş kazası ve meslek hastalığı dosyalarında kazalı işçi ve yakınlarına, SGK rücu ve tazminat davalarında ise işverenlere hukuki destek vermektedir.
Yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.
Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak ve sözleşmenin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi gerekir. Kural olarak her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında tazminat ödenir (1475 sayılı Kanun m.14).
Kural olarak hayır. Ancak ücretin ödenmemesi ya da çalışma koşullarının uygulanmaması gibi haklı nedenlerle sözleşmeyi fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır (4857 sayılı Kanun m.24). Emeklilik ve askerlik nedeniyle ayrılma gibi kanundaki özel hâller de saklıdır.
Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı, yıllık izin ücreti ile fazla çalışma dahil ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, kural olarak sözleşmenin sona erdiği ya da alacağın muaccel olduğu tarihten başlar.
Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (7036 sayılı Kanun m.3).
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; dava doğrudan iş mahkemesinde açılabilir (7036 sayılı Kanun m.3).
İşverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davaları iş sözleşmesine dayandığı için on yıllık zamanaşımına tabidir (6098 sayılı TBK m.146). Süre, kural olarak zararın kesin olarak öğrenildiği tarihten, örneğin maluliyet oranının kesinleştiği tarihten başlar.
Evet. İşçinin kusuru tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; mahkeme bilirkişi raporuyla belirlenen kusur oranlarına göre işçinin kendi kusuru kadar indirim yapar (6098 sayılı TBK m.52). İşverenin iş güvenliği önlemlerini almamış olması kusur dağılımında belirleyicidir.
İşveren kazayı en geç üç iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmazsa işverene idari para cezası uygulanır ve bildirim tarihine kadar geçen süreye ait geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (5510 sayılı Kanun m.13, m.102). Kazalı işçi de SGK il müdürlüğüne başvurarak kazayı bildirebilir.
Tapu iptali ve tescil, kira bedelinin tespiti, tahliye ve ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davaları.
Mirasçılık belgesi, mirasın reddi, tenkis ve muris muvazaası davaları ile terekenin paylaşımı.
İş sözleşmesi, bordrolar, SGK hizmet dökümü ve fesih bildirimiyle; iş kazalarında ise kaza tutanağı ve sağlık raporlarıyla büroda görüşme için randevu alabilirsiniz.
Zafer Cd. Uslu İşhanı Kat: 1/11, Merkez / Kırıkkale · kuzucu.hukuk@hotmail.com
