Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimine ilişkin hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada hakim velayeti düzenler ve tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Anne ya da baba olmak tek başına üstünlük sağlamaz. Mahkeme çocuğun yaşını, bakım düzenini, ebeveynlerin yaşam koşullarını ve kardeşlerin ayrılmaması ilkesini değerlendirir. İdrak çağındaki çocuk dinlenir, uygulamada sekiz yaş ve üzeri çocukların görüşü alınır. Aile mahkemesi psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan rapor isteyebilir. Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz. Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi her zaman istenebilir ve bu dava süreye tabi değildir.
Yayın tarihi: 15 Ekim 2026 · Son güncelleme: 16 Ekim 2026 · Yazan: Av. Yavuz Kuzucu, Kırıkkale Barosu Sicil No: 230
Mahkemenin Sorduğu Tek Soru
Velayet davalarında taraflar genellikle birbirinin kusurunu anlatır. Mahkemenin odaklandığı nokta ise farklıdır.
Hakimin sorduğu tek soru şudur. Çocuk hangi düzende daha iyi yetişir?
Eşler arasındaki kusur boşanmayı belirler, velayeti belirlemez. Zina yapan bir eş velayeti alabilir. Belirleyici olan ebeveynlik kapasitesidir.
Bu yazıda velayet davası kurallarını ve mahkemenin dikkate aldığı ölçütleri açıklıyoruz.
Velayet Nedir, Kime Verilir?
Velayet, ergin olmayan çocuğun kişiliğinin ve mallarının korunmasına yönelik hak ve yükümlülükler bütünüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 335 ve devamı maddelerinde düzenlenir.
Velayetin kapsamı
- Bakım ve eğitim. Çocuğun barınması, beslenmesi, sağlığı ve okul düzeni.
- Temsil. Çocuğun hukuki işlemlerde temsil edilmesi.
- Malların yönetimi. Çocuğa ait malvarlığının yönetilmesi.
- Yerleşim yerinin belirlenmesi. Çocuğun nerede yaşayacağına karar verme.
Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmiş ya da ayrılık hali gerçekleşmişse hakim velayeti eşlerden birine verebilir.
Boşanma halinde ise hakim, velayeti düzenlemek zorundadır. Bu düzenleme talep olmasa bile kendiliğinden yapılır. Çünkü velayet kamu düzenine ilişkindir.
| Başlık | Durum |
|---|---|
| Hukuki dayanak | TMK m.182, 183, 335, 336, 348 |
| Temel ilke | Çocuğun üstün yararı |
| Evlilik sürerken | Ana ve baba birlikte kullanır |
| Boşanmada | Hakim kendiliğinden düzenler |
| Cinsiyet ölçütü | Anne ya da baba olmak tek başına üstünlük sağlamaz |
| Çocuğun dinlenmesi | İdrak çağındaki çocuk dinlenir |
| Uzman incelemesi | Psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı raporu |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi |
| Kesin hüküm | Oluşturmaz, koşullar değişirse değiştirilebilir |
| Hak düşürücü süre | Yoktur |
Mahkemenin Dikkate Aldığı Ölçütler
Tek ve üstün ilke çocuğun yararıdır. Bu ilke somut ölçütlerle değerlendirilir.
Değerlendirmede esas alınanlar
- Çocuğun yaşı. Küçük yaştaki çocuklarda bakım ihtiyacı öne çıkar.
- Mevcut bakım düzeni. Çocuğun alışık olduğu çevrenin korunması tercih edilir.
- Ebeveynlerin bakım kapasitesi. Çalışma saatleri, yaşam koşulları ve çocuğa ayrılan zaman.
- Çocukla kurulan bağ. Duygusal ilişkinin niteliği değerlendirilir.
- Kardeşlerin ayrılmaması. Kardeşler kural olarak ayrılmaz.
- Eğitim ve sosyal çevrenin sürekliliği. Okul ve arkadaş çevresinin korunması.
- Diğer ebeveynle ilişkiye yaklaşım. Çocuğun diğer ebeveynle görüşmesini destekleyen taraf olumlu değerlendirilir.
- Çocuğun görüşü. İdrak çağındaysa çocuğun tercihi dikkate alınır.
Yaygın yanılgı
Velayet otomatik olarak anneye verilmez
Çocuğun Dinlenmesi ve Uzman Raporu
Velayet davalarında iki inceleme aracı vardır. İkisi de uygulamada belirleyici olur.
Çocuğun dinlenmesi
Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi uyarınca, idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması gerekir.
Dinlemenin usulü
- Uygulamada sekiz yaş ve üzerindeki çocukların dinlenmesi gerektiği kabul edilir.
- Dinleme çocuğun üstün yararı gözetilerek, uygun bir ortamda yapılır.
- Çocuğun görüşü mahkemeyi bağlamaz. Hakim bu görüşü diğer delillerle birlikte değerlendirir.
- Çocuğun yönlendirilmiş olma ihtimali ayrıca gözetilir.
Uzman incelemesi
Aile mahkemeleri bünyesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görev yapar. Hakim velayet uyuşmazlığında bu uzmanlardan rapor isteyebilir.
Uzman incelemesinde bakılanlar
- Çocuğun her iki ebeveynle ilişkisi ve bağlanma düzeyi.
- Ebeveynlerin ev ortamı ve yaşam koşulları.
- Çocuğun okul durumu ve sosyal uyumu.
- Ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman.
- Çocuğun ifade ettiği tercih ve bu tercihin niteliği.
Rapor mahkemeyi bağlamaz, ancak uygulamada güçlü bir delildir. Rapora itiraz edilebilir ve gerekçeli itiraz üzerine ek rapor alınabilir.
Avukata Sor
Velayetin Değiştirilmesi Davası
Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz. Koşullar değişirse yeniden düzenlenebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesi bu konuyu düzenler. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.
Değiştirme sebebi olabilecek haller
- Velayet sahibinin çocuğa bakmaması. Bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihmali.
- Çocuğun fiilen diğer ebeveynin yanında yaşaması. Fiili durumun kararla uyuşmaması.
- Kişisel ilişkinin engellenmesi. Diğer ebeveynle görüşmenin sürekli olarak engellenmesi.
- Yaşam koşullarının çocuğun yararına aykırı hale gelmesi. Barınma, güvenlik ya da eğitim koşullarının bozulması.
- Velayet sahibinin başka bir yere gitmesi. Çocuğun eğitim ve sosyal düzenini bozan taşınmalar.
- Çocuğun tercihinin değişmesi. İdrak çağına gelen çocuğun görüşü.
- Velayet sahibinin ölümü. Bu halde velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez, hakim karar verir.
Önemli nokta
Yeniden evlenme tek başına yeterli değildir
Ortak Velayet Mümkün mü?
Türk hukukunda boşanma halinde velayetin kural olarak tek ebeveyne verildiği kabul edilir. Ancak ortak velayet uygulaması kapıyı tamamen kapatmaz.
Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol, eşler arasında evlilik ve boşanmada eşitlik ilkesini düzenler. Bu protokolün onaylanmasından sonra yargı kararlarında ortak velayetin mümkün olduğu kabul edilmiştir.
Ortak velayete hükmedilebilmesi için
- Ebeveynlerin bu konuda anlaşmış olması gerekir.
- Düzenlemenin çocuğun üstün yararına aykırı olmaması aranır.
- Ebeveynler arasında işbirliği yapabilecek bir iletişimin bulunması gerekir.
- Çocuğun yaşamının istikrarını bozmayacak bir düzenin kurulabilmesi aranır.
Çekişmenin yoğun olduğu dosyalarda ortak velayete hükmedilmez. Sürekli uyuşmazlık yaşayan ebeveynler arasında ortak velayet çocuğun yararına görülmez.
Kişisel İlişki ve Çocuk Teslimi
Velayeti almayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır. Bu hak çocuğun da hakkıdır.
Kişisel ilişki düzenlemesinde belirlenenler
- Hafta sonu görüşme günleri ve saatleri.
- Resmi ve dini bayramlarda görüşme düzeni.
- Yarıyıl ve yaz tatillerinde çocuğun kalacağı süre.
- Çocuğun doğum günü ve özel günler.
- Teslim ve iade yeri ile yöntemi.
Düzenlemenin açık ve uygulanabilir olması gerekir. Belirsiz ifadeler icra aşamasında uyuşmazlık doğurur.
Çocuk teslimi
İşlemler artık icra dairesinde yapılmıyor
Velayetin Kaldırılması
Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması farklı kurumlardır. Kaldırma daha ağır sonuç doğurur.
Velayetin kaldırılma sebepleri
- Deneyimsizlik, hastalık veya başka bir yerde bulunma. Ana babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.
- Özen yükümlülüğüne aykırılık. Çocuğa yeterli ilgi gösterilmemesi.
- Yükümlülüklerin ağır biçimde savsaklanması. Bakım ve eğitimin ihmali.
Velayet her iki ebeveynden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde değil, aile mahkemesinde görülür.
Çocuk koruma tedbirleri hakkında bilgiye Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kaynaklarından ulaşılabilir.
Dava, Mahkeme ve Süreç
Davanın temel bilgileri
- Görevli mahkeme. Aile mahkemesi. Bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
- Yetkili mahkeme. Velayetin değiştirilmesi davasında kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Uygulamada çocuğun yerleşim yeri de kabul edilmektedir.
- Süre. Velayet davası hak düşürücü süreye tabi değildir. Koşullar değiştiği sürece her zaman açılabilir.
- Kesin hüküm. Velayet kararları kesin hüküm oluşturmaz.
- Geçici önlem. Dava süresince geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlenebilir.
- Harç. Velayet davaları maktu harca tabidir.
- Arabuluculuk. Velayet davaları dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
Dosyanızı güçlendiren deliller
- Okul kayıtları, devamsızlık ve başarı durumu belgeleri.
- Çocuğun sağlık kayıtları ve aşı takibi.
- Barınma koşullarına ilişkin belgeler ve kira sözleşmesi.
- Gelir ve çalışma düzenine ilişkin belgeler.
- Kişisel ilişkinin engellendiğine dair tutanak ve kayıtlar.
- Çocuğun bakımını fiilen kimin üstlendiğini bilen tanıklar.
Görüşmeye gelirken yanınızda bulunsun
- Boşanma kararı ve kesinleşme şerhi.
- Varsa mevcut velayet ve kişisel ilişki kararı.
- Çocuğun nüfus kaydı ve okul bilgileri.
- Çocuğun fiilen kimin yanında kaldığına ilişkin bilgiler.
- Değişiklik talebinizin dayandığı somut olaylar ve tarihler.
- Olayları bilen kişilerin ad, soyad ve iletişim bilgileri.
Boşanma sürecinin tamamı için boşanma davası nasıl açılır, protokolde velayet düzenlemesi için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz.
Kırıkkale’de Velayet Davanız İçin Hukuki Destek
Sık Sorulan Sorular
Velayet davası nasıl açılır?
Velayet davası aile mahkemesine verilen dilekçeyle açılır. Boşanma davası içinde velayet hakim tarafından kendiliğinden düzenlenir. Boşanmadan sonra velayetin değiştirilmesi için ayrı dava açılır ve değişen koşulların ispatlanması gerekir.
Velayet kime verilir?
Tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Anne ya da baba olmak tek başına üstünlük sağlamaz. Mahkeme çocuğun yaşını, mevcut bakım düzenini, ebeveynlerin bakım kapasitesini, kardeşlerin ayrılmaması ilkesini ve çocuğun görüşünü birlikte değerlendirir.
Velayet otomatik olarak anneye mi verilir?
Hayır. Kanunda anneye üstünlük tanıyan bir hüküm yoktur. Uygulamada küçük yaştaki çocukların anne bakımına ihtiyaç duyduğu kabul edilir, ancak bu bir karine değildir. Annenin çocuğa bakamadığı hallerde velayet babaya verilir.
Çocuk kaç yaşında dinlenir?
İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması gerekir. Uygulamada sekiz yaş ve üzerindeki çocukların dinlenmesi kabul edilir. Çocuğun görüşü mahkemeyi bağlamaz, hakim bu görüşü diğer delillerle birlikte değerlendirir.
Velayet değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları kesin hüküm oluşturmaz. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde velayet yeniden düzenlenir. Bu dava hak düşürücü süreye tabi değildir.
Velayet sahibinin evlenmesi velayeti kaybettirir mi?
Tek başına yeterli değildir. Yeniden evlenme kanunda sayılan hallerdendir, ancak aranan şart yeni durumun çocuğun yararını olumsuz etkilemesidir. Bu etkinin somut olarak ortaya konması gerekir.
Ortak velayet mümkün mü?
Mümkündür. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokolün onaylanmasından sonra yargı kararlarında kabul edilmiştir. Ancak ebeveynlerin anlaşmış olması ve düzenlemenin çocuğun üstün yararına aykırı olmaması gerekir.
Maddi durumu iyi olan velayeti alır mı?
Hayır. Maddi güç tek başına belirleyici değildir. Çocuğun giderleri iştirak nafakasıyla dengelenir. Mahkeme bakım kapasitesini, çocukla kurulan bağı ve yaşam düzeninin sürekliliğini esas alır.
Çocuğumu göstermiyorlar, ne yapabilirim?
Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine başvurulur. Bu işlemler 2022 yılından itibaren icra dairelerinden alınmıştır. Sürekli engelleme velayetin değiştirilmesi sebebi olarak da ileri sürülebilir.
Velayet ile velayetin kaldırılması aynı şey mi?
Hayır. Velayetin değiştirilmesinde velayet diğer ebeveyne geçer. Kaldırmada ise ana babanın velayet hakkı sona erer. Deneyimsizlik, hastalık, özen yükümlülüğüne aykırılık ya da yükümlülüklerin ağır biçimde savsaklanması halinde velayet kaldırılır ve gerekirse vasi atanır.
