İrtikap suçu, bir kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu ya da güveni kötüye kullanarak bir kişiyi kendisine ya da başkasına yarar sağlamaya zorlaması ya da ikna etmesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 250. maddesinde üç biçimde düzenlenir. İcbar yani zorlama suretiyle irtikabın cezası beş yıldan on yıla kadar hapis, ikna suretiyle irtikabın cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis, kişinin hatasından yararlanma suretiyle irtikabın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Kişinin haklı işinin görülmeyeceği endişesiyle kendisini mecbur hissederek menfaat sağlaması halinde icbarın varlığı kabul edilir. Rüşvetten farklı olarak irtikapta menfaati sağlayan kişi fail değil mağdurdur ve cezalandırılmaz. Yararın değeri ve mağdurun ekonomik durumuna göre ceza yarısına kadar indirilebilir. Suç ağır ceza mahkemesinde görülür.
Yayın tarihi: 10 Kasım 2026 · Son güncelleme: 10 Kasım 2026 · Yazan: Av. Yavuz Kuzucu, Kırıkkale Barosu Sicil No: 230
Bekletilen Dosya
İrtikap suçu, kapısı her zaman kapalı olan bir odada işlenir. Bir yurttaş haklı işi için kuruma gider. Evrakı tamdır. Dosya yine de haftalarca bekler.
Sonunda görevli, işin bu şekilde yürümeyeceğini ima eder. Yurttaş, işinin hiç görülmeyeceği korkusuyla istenen parayı verir. Hukuken rüşvet vermemiştir, irtikap suçunun mağduru olmuştur.
Bu yazıda irtikap suçunun üç biçimini, her birinin cezasını, rüşvetten farkını, mağdurun konumunu ve savunma yollarını açıklıyoruz.
İrtikap Suçu Nedir? TCK 250
İrtikap suçu, Türk Ceza Kanunu’nun kamu idaresinin güvenilirliğine karşı suçlar bölümünde 250. maddede düzenlenir. Yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilen özgü bir suçtur.
Kanunun üç irtikap biçimi
- İcbar suretiyle irtikap. Görevin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak kişiyi yarar sağlamaya ya da bu yolda vaatte bulunmaya mecbur bırakmak.
- İkna suretiyle irtikap. Görevin sağladığı güveni kötüye kullanarak hileli davranışlarla kişiyi yarar sağlamaya ikna etmek.
- Hatadan yararlanma suretiyle irtikap. Kişinin kendi hatasından yararlanarak yarar sağlamak. Kamu görevlisinin hataya katkısı yoktur, yalnızca düzeltmez.
| Başlık | Durum |
|---|---|
| Hukuki dayanak | Türk Ceza Kanunu m.250, 251 |
| İcbar suretiyle irtikap (250/1) | 5 yıldan 10 yıla kadar hapis |
| İkna suretiyle irtikap (250/2) | 3 yıldan 5 yıla kadar hapis |
| Hatadan yararlanma (250/3) | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| İndirim (250/4) | Yararın değeri ve mağdurun ekonomik durumuna göre yarısına kadar |
| Menfaati veren kişi | Mağdurdur, cezalandırılmaz |
| Etkin pişmanlık | Yok. TCK 254 yalnızca rüşvette uygulanır |
| Uzlaştırma | Yok |
| Görevli mahkeme | Ağır ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | İcbarda 15 yıl, ikna ve hatada 8 yıl |
İcbar Suretiyle İrtikap: Zorlama (TCK 250/1)
İcbar suretiyle irtikap, uygulamada en sık görülen ve en ağır cezalandırılan biçimdir. İcbar, cebir değil manevi baskıdır.
İcbarın kuralları
- Ceza. Beş yıldan on yıla kadar hapis.
- İcbar karinesi. Kanun, kişinin haklı bir işinin gereği gibi ya da vaktinde görülmeyeceği endişesiyle kendisini mecbur hissederek menfaat sağlaması halinde icbarın varlığını kabul eder.
- Haksız tutum ve davranış. Dosyayı bekletmek, eksik evrak bahanesi üretmek, denetimde abartılı ceza tehdidi, sürekli erteleme.
- Fiziksel güç. Kamu görevlisi fiziksel cebir kullanırsa irtikap değil yağma suçu oluşur.
- Vaat. Menfaatin verilmesi gerekmez. Kişinin baskı altında vaatte bulunması yeterlidir.
- Erteleme ve HAGB. Alt sınır beş yıl olduğundan uygulanmaz.
Yargıtay ölçütü
İcbar ne zaman var sayılır?
İkna Suretiyle İrtikap: Hile (TCK 250/2)
İknanın kuralları
- Ceza. Üç yıldan beş yıla kadar hapis.
- Hileli davranış. Kamu görevlisi, gerçekte ödenmesi gerekmeyen bir bedeli ödenmesi gerekiyormuş gibi gösterir. Olmayan harç, uydurma ceza, sahte makbuz.
- Güvenin kötüye kullanılması. Kişi, görevlinin sıfatına güvenerek söylenene inanır.
- Basit tavsiye. Hile içermeyen öneri ya da yönlendirme ikna suretiyle irtikap oluşturmaz.
- HAGB. 250/4 indirimi uygulanırsa ceza iki yılın altına inebilir ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün olur.
Hatadan Yararlanma Suretiyle İrtikap (TCK 250/3)
Hatadan yararlanmanın kuralları
- Ceza. Bir yıldan üç yıla kadar hapis.
- Hata kişiye aittir. Kişi kendi hatasıyla fazla ödeme yapar ya da ödenmemesi gereken bir bedeli öder. Kamu görevlisi hatayı düzeltmek yerine yararlanır.
- Görevlinin katkısı. Hataya görevli neden olmuşsa ikna suretiyle irtikap ya da dolandırıcılık gündeme gelir.
- Adli para cezasına çevirme. Yalnızca bu türde, ceza bir yıl ve altında kalırsa mümkündür.
- HAGB ve erteleme. Alt sınır bir yıl olduğundan uygulanabilir.
İrtikap Suçunun Cezası ve İndirim Hali
İrtikap suçunun cezası, suçun biçimine göre bir yıldan on yıla kadar değişir. Kanun ayrıca tek bir indirim hali öngörür.
Ceza ve indirim kuralları
- İndirim. Türk Ceza Kanunu 250/4 uyarınca yararın değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak ceza yarısına kadar indirilebilir. 2012 yılında 6352 sayılı Kanun ile eklendi.
- Etkin pişmanlık yok. Rüşvetteki 254. madde irtikapta uygulanmaz. Menfaatin iadesi cezayı kaldırmaz, ancak takdiri indirim sebebidir.
- Güvenlik tedbiri. Türk Ceza Kanunu 53 uyarınca kamu görevinden yasaklılık ve memuriyetin sona ermesi.
- Müsadere. Elde edilen yarar müsadere edilir ya da mağdura iade edilir.
- Tutuklama. İrtikap katalog suçlardandır.
- Teşebbüs. Menfaat alınmadan yakalanan görevli hakkında teşebbüs hükümleri uygulanır ve ceza indirilir.
Avukata Sor
İrtikap ile Rüşvet Farkı: Mağdur mu, Fail mi?
İrtikap ile rüşvet arasındaki fark, parayı veren kişinin kaderini belirler. Rüşvette veren sanık sandalyesine oturur, irtikapta tanık ve mağdur olarak dinlenir.
İki suçun ayrım ölçütleri
- İrade. Rüşvette taraflar serbest iradeyle anlaşır. İrtikapta kişinin iradesi baskı ya da hileyle sakatlanmıştır.
- İşin niteliği. İrtikapta kişinin işi haklıdır ve görülmesi gerekir. Rüşvette çoğu zaman haksız bir iş vardır ya da haklı iş için gönüllü ödeme yapılır.
- Fail sayısı. Rüşvet çok failli, irtikap tek faillidir.
- Veren kişinin konumu. Rüşvette fail, irtikapta mağdur.
- Etkin pişmanlık. Rüşvette var, irtikapta yok.
- Ceza. Rüşvet dört yıldan on iki yıla, icbar suretiyle irtikap beş yıldan on yıla kadar hapis.
Rüşvet suçunun unsurları, etkin pişmanlık ve teklif hali için rüşvet suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulama örneği
Aynı olay, iki farklı suç
Denetim Görevini İhmal (TCK 251)
Türk Ceza Kanunu 251 kuralları
- Kasten göz yumma. İrtikap ya da zimmet suçunun işlenmesine kasten göz yuman denetimle yükümlü kamu görevlisi, işlenen suçun müşterek faili olarak sorumlu tutulur.
- İhmal. Denetim görevini ihmal ederek irtikap ya da zimmetin işlenmesine imkan sağlayan kamu görevlisine üç aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
- Kapsam. Amir, müfettiş, sayman ve denetim sorumluluğu taşıyan tüm görevliler.
Soruşturma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
Usul kuralları
- Soruşturma izni. İrtikap, 3628 sayılı Kanun kapsamındadır ve 4483 sayılı Kanun uygulanmaz. Savcılık doğrudan soruşturma yapar.
- Şikayet. Şikayete bağlı değildir. Savcılık öğrendiğinde resen soruşturur.
- Görevli mahkeme. Ağır ceza mahkemesi. 5235 sayılı Kanun irtikabı açıkça sayar.
- Yetkili mahkeme. Menfaatin istendiği ya da sağlandığı yer.
- Uzlaştırma. Uygulanmaz.
- Dava zamanaşımı. İcbar suretiyle irtikapta on beş yıl. İkna ve hatadan yararlanma biçimlerinde sekiz yıl.
- Deliller. Mağdur beyanı, ses kaydı, mesajlar, kurum dosyasının işlem geçmişi, banka hareketleri, tanık beyanları.
Savunma ve Mağdurun Hakları
Savunmada değerlendirilen noktalar
- Menfaatin kimin girişimiyle gündeme geldiği. Mağdur kendiliğinden teklif etmişse rüşvet tartışılır.
- İşin haklı olup olmadığı. Haksız iş için ödeme irtikap değil rüşvettir.
- Baskı ile olağan işlem gecikmesi arasındaki fark. Her gecikme icbar değildir.
- Hileli davranışın somut olarak ispatlanıp ispatlanmadığı.
- Hatadan yararlanmada görevlinin hataya katkısı.
- 250/4 indirim koşullarının bulunup bulunmadığı.
Mağdurun hakları
- Savcılığa şikayet ve ceza davasına katılma hakkı.
- Verilen menfaatin iadesini isteme hakkı. İade müsadere yerine mağdura yapılır.
- Haksız işlem nedeniyle uğranılan zarar için idareye karşı tam yargı davası.
- Mağdur sıfatıyla dinlenme. İrtikap mağduru hakkında rüşvet soruşturması açılmaz.
Menfaat olmadan görevin gereklerine aykırı davranış için görevi kötüye kullanma suçu, kamu görevlisine teslim edilen malın mal edinilmesi için zimmet suçu ve cezası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden, kamu görevlileriyle ilgili şikayet yollarına CİMER üzerinden ulaşabilirsiniz.
Görüşmeye gelirken yanınızda bulunsun
- Kurumdaki işinize ait başvuru tarihi ve dosya numarası.
- Talebe ilişkin mesaj, ses kaydı ve yazışmalar.
- Ödeme yaptıysanız dekont ya da tanık bilgisi.
- Şüpheli sıfatıyla çağrıldıysanız görev tanımınız ve işlem kayıtları.
- Olayı bilen kişilerin iletişim bilgileri.
Kırıkkale’de İrtikap Dosyanız İçin Hukuki Destek
Sık Sorulan Sorular
İrtikap suçunun cezası nedir?
İcbar yani zorlama suretiyle irtikapta beş yıldan on yıla kadar, ikna suretiyle irtikapta üç yıldan beş yıla kadar, kişinin hatasından yararlanma suretiyle irtikapta bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Yararın değeri ve mağdurun ekonomik durumuna göre ceza yarısına kadar indirilebilir.
İrtikap nedir, kısaca?
Kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu ya da güveni kötüye kullanarak bir kişiyi kendisine menfaat sağlamaya zorlaması ya da ikna etmesidir. Türk Ceza Kanunu 250. maddede düzenlenir ve yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilir.
İrtikap ile rüşvet arasındaki fark nedir?
Rüşvette taraflar serbest iradeyle anlaşır ve veren de alan da faildir. İrtikapta kamu görevlisi baskı ya da hileyle menfaat sağlar, veren kişi mağdurdur ve cezalandırılmaz. İrtikapta etkin pişmanlık yoktur, rüşvette vardır.
İrtikapta parayı veren kişi ceza alır mı?
Hayır. İrtikapta menfaati sağlayan kişi suçun mağdurudur. Tanık ve mağdur olarak dinlenir, verdiği menfaatin iadesini isteyebilir. Ancak iş haksızsa ve ödeme gönüllüyse rüşvet söz konusu olur.
İcbar suretiyle irtikap ne demek?
Kamu görevlisinin nüfuzunu kullanarak kişiyi manevi baskıyla menfaat vermeye mecbur bırakmasıdır. Kişinin haklı işinin görülmeyeceği endişesiyle kendini mecbur hissetmesi halinde kanun icbarı kabul eder. Fiziksel güç kullanılırsa yağma suçu oluşur.
İrtikap suçunda etkin pişmanlık var mı?
Hayır. Rüşvet için öngörülen Türk Ceza Kanunu 254 irtikapta uygulanmaz. Menfaatin iadesi cezayı kaldırmaz, ancak takdiri indirim ve 250/4 kapsamında yarıya kadar indirim değerlendirilir.
İrtikap suçunda HAGB uygulanır mı?
İcbar suretiyle irtikapta alt sınır beş yıl olduğundan uygulanmaz. İkna suretiyle irtikapta 250/4 indirimi sonrasında, hatadan yararlanma türünde ise alt sınır bir yıl olduğundan uygulanabilir.
İrtikap davası hangi mahkemede görülür?
Ağır ceza mahkemesinde görülür. Memur hakkında 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni gerekmez, savcılık doğrudan soruşturur. Suç şikayete bağlı değildir.
İrtikap suçunda zamanaşımı ne kadar?
İcbar suretiyle irtikapta dava zamanaşımı on beş yıldır. İkna ve hatadan yararlanma biçimlerinde sekiz yıldır.
Memur işimi bekletip para istiyor, ne yapmalıyım?
Para vermeden önce talebi belgeleyin ve savcılığa ya da CİMER üzerinden kuruma başvurun. Mesaj ve ses kaydı saklanmalıdır. Para verdiyseniz de mağdur sıfatıyla şikayet edebilirsiniz, irtikap mağduru cezalandırılmaz.
